30 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał długo wyczekiwany wyrok w sprawie C-246/25 (Hańczynek), dotyczącej skutków prawnych wadliwych aneksów do umów kredytowych powiązanych z walutą CHF. Sprawa ma szczególne znaczenie dla osób posiadających kredyt frankowy, które w trakcie wykonywania umowy kredytowej podpisywały aneksy zmieniające jej pierwotne warunki.
Rozstrzygnięcie to wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą TSUE w zakresie ochrony konsumentów i jednocześnie doprecyzowuje, jak należy traktować późniejsze zmiany umów kredytowych, jeśli zawierają one niedozwolone postanowienia.
Sprawa C-246/25 – rys historyczny
Geneza sprawy C-246/25 sięga 2007 r., kiedy konsumentka zawarła z Bankiem Gospodarki Żywnościowej S.A. (dzisiejszy BNP Paribas) umowę kredytu budowlanego w złotych na kwotę 415 144,09 PLN.
Na etapie zawarcia była to klasyczna konstrukcja kredytu złotowego ze zmiennym oprocentowaniem, uzależnionym od stawki WIBOR 3M oraz marży banku. Przełom nastąpił jednak w marcu 2008 r., wraz z podpisaniem aneksu nr 2, który zasadniczo zmodyfikował charakter całego zobowiązania.
W wyniku tej zmiany saldo kredytu zostało przeliczone na franki szwajcarskie według kursu kupna określanego przez bank, co doprowadziło do ustalenia nowej kwoty zadłużenia na poziomie 209 817,35 CHF. Jednocześnie zmieniono podstawę oprocentowania na stawkę LIBOR 6M. Choć raty nadal były regulowane w złotych, ich wysokość wyznaczano w oparciu o kurs sprzedaży ustalany jednostronnie przez bank, co w efekcie obciążyło kredytobiorczynię ryzykiem zmian kursowych.
Czego dotyczy sprawa C-246/25?
W wielu przypadkach pierwotna umowa kredytowa była zawierana w złotych polskich, a następnie – już w toku jej wykonywania – dochodziło do jej modyfikacji poprzez podpisanie aneksu przewalutowującego zobowiązanie na franki szwajcarskie. Właśnie te modyfikacje stały się przedmiotem sporu przed TSUE.
Sąd krajowy zwrócił się do Trybunału z pytaniem, czy w sytuacji, gdy aneks zawiera postanowienia niedozwolone, należy uznać go za nieważny od początku i czy w konsekwencji umowa kredytowa powinna być oceniana tak, jakby nigdy nie została zmieniona.
Spór o skutki aneksów w umowach kredytowych
Istota problemu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy aneks do umowy kredytowej może unieważniać wcześniejsze nieprawidłowości, czy też – jeśli sam zawiera klauzule abuzywne – nie wywołuje żadnych skutków prawnych.
Banki w sporach frankowych często argumentują, że podpisanie aneksu oznaczało świadomą zgodę kredytobiorcy na zmianę warunków umowy, co powinno stabilizować stosunek prawny. Frankowicze wskazują natomiast, że zgoda ta nie może obejmować postanowień niedozwolonych, a więc sprzecznych z prawem ochrony konsumenta.
W praktyce kluczowe staje się ustalenie, czy eliminacja aneksu powoduje automatyczny powrót do pierwotnej treści umowy kredytowej, czy też konieczne jest przeprowadzenie pełnych rozliczeń stron od nowa.
Znaczenie sprawy dla kredytów frankowych
Sprawa C-246/25 wpisuje się w szerszy kontekst orzecznictwa TSUE dotyczącego ochrony konsumenta i kredytów walutowych. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że niedozwolone postanowienia umowne nie mogą wywoływać skutków wobec konsumenta, a ich eliminacja powinna prowadzić do przywrócenia równowagi kontraktowej. Dotychczasowe orzecznictwo TSUE przyjmuje, że:
- niedozwolone postanowienia umowne są bezskuteczne od samego początku (ex tunc),
- ich eliminacja nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji konsumenta,
- sąd krajowy jest zobowiązany badać abuzywność niezależnie od późniejszych zmian w umowie.
W praktyce oznacza to, że zawarcie aneksu nie zawsze prowadzi do „uzdrowienia” umowy. Jeżeli już w pierwotnej wersji zawierała ona klauzule abuzywne, mogą one nadal stanowić podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
W przypadku kredytów frankowych ma to szczególne znaczenie, ponieważ nawet niewielkie zmiany w mechanizmie umowy kredytowej mogą wpływać na całkowity koszt zobowiązania i jego ryzyko kursowe.
Podsumowanie
Skutki wyroku TSUE w sprawie C-246/25
W wyroku z dnia 30 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przesądził, że abuzywność klauzul przeliczeniowych zawartych w aneksie o przewalutowaniu kredytu prowadzi do całkowitej nieważności wyłącznie tego aneksu. Jednocześnie Trybunał wyraźnie odrzucił stanowisko, zgodnie z którym taka nieważność automatycznie „rozciąga się” na całą pierwotną umowę kredytową. Jeżeli bowiem w momencie jej zawarcia umowa nie zawierała nieuczciwych postanowień (np. w zakresie oprocentowania), brak jest podstaw do uznania, że świadczenia spełniane w jej wykonaniu były nienależne.
Trybunał podkreślił, że sankcja nieważności ma charakter ograniczony i nie może prowadzić do nieproporcjonalnych skutków w postaci wstecznego unieważnienia całego stosunku prawnego. Taki skutek byłby sprzeczny z zasadami prawa Unii Europejskiej oraz nadmiernie obciążałby konsumenta.
Z orzeczenia wynika zatem, że za nienależne mogą zostać uznane wyłącznie te świadczenia konsumenta, które zostały spełnione po zawarciu nieważnego aneksu i tylko w tej części, w jakiej przewyższają one raty należne na podstawie pierwotnej umowy kredytu. Oznacza to konieczność porównania faktycznie zapłaconych kwot z hipotetycznym harmonogramem wynikającym z pierwotnych warunków umowy.
Trybunał zwrócił również uwagę, że w sytuacji, gdy unieważnienie aneksu prowadziłoby do powstania obowiązku dopłaty po stronie konsumenta (np. wyrównania do poziomu rat wynikających z pierwotnej umowy), sąd krajowy ma obowiązek uprzedniego poinformowania konsumenta o takich skutkach finansowych i ich potencjalnej niekorzystności. Dopiero świadoma decyzja konsumenta może stanowić podstawę dalszego rozstrzygnięcia.
Podsumowanie
Wyrok TSUE z 30 kwietnia 2026 r. w sprawie C-246/25 precyzuje skutki abuzywności aneksów do umów kredytowych, w szczególności dotyczących przewalutowania. Trybunał jednoznacznie potwierdził, że nieuczciwy aneks jest nieważny w całości, jednak nie powoduje automatycznego unieważnienia pierwotnej umowy kredytowej.
Jednocześnie TSUE ograniczył zakres rozliczeń stron wyłącznie do skutków wynikających z wadliwego aneksu, eliminując możliwość sięgania wstecz do całego stosunku kredytowego. Sąd krajowy każdorazowo musi także ocenić, czy rozliczenie stron nie prowadzi do nieproporcjonalnego obciążenia konsumenta oraz zapewnić mu pełną świadomość konsekwencji finansowych jego żądań.
Najczęściej zadawane pytania
Czego dotyczył wyrok TSUE w sprawie C-246/25?
Wyrok dotyczył skutków prawnych aneksów do umów kredytowych, które przewidywały przewalutowanie kredytu i zawierały niedozwolone postanowienia (klauzule abuzywne), szczególnie w umowach powiązanych z CHF.
Czy nieważny aneks oznacza nieważność całej umowy kredytu?
Nie. TSUE jednoznacznie wskazał, że nieważność wadliwego aneksu nie powoduje automatycznej nieważności pierwotnej umowy kredytowej, o ile sama umowa nie zawierała abuzywnych postanowień.
Co dzieje się z kredytem po unieważnieniu aneksu?
Kredyt „wraca” do warunków pierwotnej umowy sprzed aneksu. Oznacza to, że dalsze rozliczenia powinny być analizowane na podstawie pierwotnych zasad kredytowania.
