TSUE jutro orzeknie w trzech kluczowych sprawach frankowych

Już w najbliższy czwartek, 16 kwietnia, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyda wyrok w sprawie C-901/24 (Falucka). Rozstrzygnięcie dotyczy fundamentalnego pytania w sporach frankowych: czy oświadczenie złożone przez kredytobiorcę w toku postępowania sądowego może zostać wykorzystane przez bank jako podstawa do przerwania biegu przedawnienia własnych roszczeń. Wyrok będzie miał bezpośrednie znaczenie dla tysięcy kredytobiorców, którzy w ostatnich latach zakończyli lub wciąż prowadzą sprawy o ustalenie nieważności umów indeksowanych do franka szwajcarskiego.

Sprawa C-901/24 dotyczy kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego, zawartego z mBankiem w 2007 roku na kwotę blisko 1,96 mln PLN. Po skutecznym zakończeniu postępowania o ustalenie nieważności umowy – wyrok uprawomocnił się w styczniu 2021 roku – bank wystąpił w grudniu 2022 roku z odrębnym powództwem o zwrot wypłaconego kapitału.

Kluczowym punktem sporu stały się oświadczenia złożone przez kredytobiorczynię w toku poprzedniego postępowania w 2019 roku, w których potwierdziła świadomość obowiązku zwrotu kapitału w razie upadku umowy. Bank stoi na stanowisku, że deklaracje te stanowiły uznanie długu, przerywające bieg trzyletniego terminu przedawnienia. Kredytobiorczyni kwestionuje tę interpretację, wskazując, że oświadczenia miały charakter wyłącznie proceduralny i że termin przedawnienia upłynął z końcem 2021 roku – a więc przed wniesieniem pozwu banku.

Wobec rozbieżności w wykładni przepisów krajowych sąd rozpoznający sprawę skierował pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału z dwoma powiązanymi pytaniami, których istotę można ująć następująco:

• Czy oświadczenie konsumenta złożone w toku postępowania sądowego – potwierdzające świadomość obowiązku zwrotu kapitału – może przerywać bieg terminu przedawnienia roszczenia banku?
• Czy złożenie takiego oświadczenia może uzasadniać sądowe nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia ze względów słuszności lub zasad współżycia społecznego?

Przez wiele lat polskie sądy wymagały od frankowiczów złożenia formalnego oświadczenia potwierdzającego świadomość skutków unieważnienia umowy, w tym obowiązku zwrotu kapitału. Kredytobiorcy traktowali je jako wymóg proceduralny niezbędny do uzyskania wyroku – nie zaś jako deklarację finansową wobec banku. Banki próbują dziś nadać tym oświadczeniom inną rangę prawną, traktując je jako uznanie długu przerywające bieg ich własnego przedawnienia.

Orzeczenie w sprawie C-901/24 będzie mieć bezpośrednie przełożenie na sytuację:

• Kredytobiorców frankowych, którzy w latach 2018-2022 prowadzili lub zakończyli procesy o ustalenie nieważności umów i składali w ich toku oświadczenia pouczeniowe – a dziś są pozwani przez banki o zwrot kapitału.
• Osób, które wygrały sprawy frankowe i uważają, że rozliczenie z bankiem jest już za nimi – a mogą niespodziewanie stać się pozwanymi w nowym procesie.
• Kredytobiorców wciąż prowadzących sprawy o nieważność – wyrok wskaże, jaką moc prawną mają ich sądowe deklaracje.
• Sektora bankowego jako całości – wyrok wyznaczy granicę między dopuszczalną obroną procesową banku a instrumentalizacją zachowań konsumenta.

Sprawa stawia przed Trybunałem istotne pytanie o granicę między formalnym działaniem procesowym konsumenta a jego skutkami materialnymi. Oświadczenia składane przez kredytobiorców w toku postępowań sądowych były elementem praktyki proceduralnej ukształtowanej przez polskie sądy – nie stanowiły dobrowolnej deklaracji finansowej wobec banku. Kluczowe jest zatem rozstrzygnięcie, czy można im przypisać skutek prawny w postaci przerwania biegu przedawnienia.

Równolegle Trybunał oceni, czy dopuszczalne jest nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia ze względów słuszności – w sytuacji, gdy to bank jako przedsiębiorca wprowadził do umowy nieuczciwe warunki będące źródłem całego sporu. Unijna zasada skuteczności ochrony konsumenta, wynikająca z dyrektywy 93/13/EWG (dyrektywy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich), wymaga, by przepisy krajowe nie były stosowane w sposób, który tę ochronę zniweluje.

Sprawa C-901/24 nie jest jedynym rozstrzygnięciem, którego należy oczekiwać 16 kwietnia. Tego samego dnia Trybunał Sprawiedliwości UE wyda również wyroki w dwóch pokrewnych sprawach dotyczących przedawnienia roszczeń banków wobec kredytobiorców frankowych.

Sprawa C-752/24 (Jangielak) dotyczy pytania, czy bank może skutecznie przerywać bieg przedawnienia, składając tzw. pozew asekuracyjny o zwrot kapitału jeszcze przed prawomocnym zakończeniem procesu o nieważność umowy – i jednocześnie utrzymując w tamtym postępowaniu, że umowa jest ważna. Trybunał rozstrzygnie, czy taka sprzeczna strategia procesowa banku jest dopuszczalna w świetle unijnej ochrony konsumenta.

Sprawa C-753/24 (Rzepacz) odnosi się do pytania, czy sąd krajowy może uwzględnić przedawnione roszczenie banku o zwrot kapitału, powołując się na względy słuszności lub zasady współżycia społecznego. TSUE oceni, czy tak szeroka swoboda sędziowska jest zgodna z zasadą pewności prawa i skuteczności ochrony konsumenta wynikającą z dyrektywy 93/13/EWG.

Łącznie wszystkie trzy wyroki wyznaczą ostateczne ramy czasowe, w których banki mogą dochodzić zwrotu kapitału po upadku umów frankowych.

Jeżeli posiadasz kredyt frankowy lub zakończyłeś sprawę o unieważnienie umowy, zadbaj o weryfikację swojej sytuacji przed ogłoszeniem wyroku. W szczególności sprawdź:

• Czy bank złożył wobec Ciebie odrębny pozew o zwrot kapitału po prawomocnym zakończeniu Twojej sprawy o nieważność umowy.
• Kiedy bank dowiedział się o kwestionowaniu umowy i czy upłynął trzyletni termin przedawnienia jego roszczenia.
• Czy podczas poprzedniego postępowania składałeś formalne oświadczenia o świadomości obowiązku zwrotu kapitału.
• Jaki jest aktualny status Twojej umowy kredytowej i ewentualnych roszczeń wzajemnych między Tobą a bankiem.

Specjaliści Grupy Kapitałowej Votum S.A. świadczą kompleksową obsługę prawną w sprawach frankowych – zarówno na etapie dochodzenia roszczeń, jak i obrony przed pozwami banków o zwrot kapitału. Zachęcamy do kontaktu celem bezpłatnej oceny Twojej sprawy.